પુખ્ત વયના લોકો માટે ભાવનાત્મક બુદ્ધિ: સંબંધો, કામ અને તમે વિકસાવી શકો તેવી ચાર ક્ષમતાઓ

મુખ્ય મુદ્દાઓ

• પુખ્ત વયમાં ભાવનાત્મક બુદ્ધિ (EI) કોઈ વ્યક્તિત્વ-પ્રકાર નથી — તે ચાર ક્ષમતાઓનો સમૂહ છે જે તમે વિકસાવી શકો છો: આત્મ-જાગૃતિ, આત્મ-નિયમન, સામાજિક જાગૃતિ અને સંબંધોનું કૌશલ્ય.
• પુખ્ત વયના લોકોને જે બે જગ્યાઓની સૌથી વધુ ચિંતા હોય છે ત્યાં EI ની અસર સૌથી વધુ દેખાય છે: નજીકના સંબંધો અને કામ.
• ઓછી EI નું જીવંત ચિહ્ન “લાગણીશીલ વ્યક્તિ હોવું” નથી — તે મોટી પ્રતિક્રિયાઓ, ખોટી રીતે સમજાયેલા સંકેતો, તણાવપૂર્ણ ટીમવર્ક અને ટાળેલી વાતચીતોની પેટર્ન છે.
• EI વિકસાવવાની એક ભરોસાપાત્ર પ્રેક્ટિસ નાની, રોજની અને ત્રણ પગલાંની છે: લાગણીને ઓળખો, પ્રતિક્રિયા આપતાં પહેલાં થોભો, ઇરાદાપૂર્વક પ્રતિભાવ આપો.
• પ્રતિક્રિયાત્મક પ્રતિભાવનું નેતૃત્વ તે ક્ષણની લાગણી કરે છે. નિયમિત પ્રતિભાવનું નેતૃત્વ તમારાં મૂલ્યો કરે છે. બંને એક જ જગ્યાએથી શરૂ થાય છે; તેમની વચ્ચેનું અંતર જ તે જગ્યા છે જ્યાં EI વસે છે.
• આ પુખ્ત વયના લોકો માટે Hills District ની મનોવિજ્ઞાન પ્રેક્ટિસનું પ્રાઇમર છે — વ્યાપક વિજ્ઞાન અને બાળકો વિશેનો દૃષ્ટિકોણ આખા લેખમાં આપેલી લિંક્સવાળા સંબંધિત લેખોમાં છે.

---

સિડનીના તડકાથી ભરેલા કાફેની એક શાંત ક્ષણ — એક સહકર્મી આગળ ઝૂકીને સાંભળે છે, બીજો હાથના હળવા ઇશારાઓ સાથે બોલે છે. તેમાંથી કોઈ ભાવનાત્મક બુદ્ધિ વિશે વિચારતું નથી. તેઓ બસ એક એવી વાતચીત કરી રહ્યા છે જે, નાની રીતે, સારી ચાલી રહી છે.

આ લેખ Hills District અને બીજે ક્યાંયના એવા પુખ્ત વયના લોકો માટે છે જેમને આવી વધુ વાતચીતો જોઈએ છે — કામ પર, ઘરે, જીવનસાથી સાથે, માતા-પિતા સાથે, પોતાની જાત સાથે — અને જેમને લાગે છે કે લાગણીઓ અને બીજા લોકોને સંભાળવાની તેમની રીત તેમને જોઈએ તે કરતાં વધુ મોંઘી પડી રહી છે.

ભાવનાત્મક બુદ્ધિ (EI) કોઈ હવાઈ વાત નથી અને વ્યક્તિત્વ-પ્રકાર પણ નથી. તે શીખી શકાય તેવી ચાર ક્ષમતાઓનો સમૂહ છે જે સાથે મળીને કામ કરે છે, અને પુખ્ત વયના લોકો માટે સૌથી મહત્ત્વની બે જગ્યાઓ — સંબંધો અને કામ — માં સૌથી સ્પષ્ટ દેખાય છે. જો તમને વ્યાપક વિજ્ઞાન અને વ્યાખ્યાઓ જોઈતી હોય, તો અમારું 2024 નું પ્રાઇમર માનવીય જ્ઞાનાત્મક અને સામાજિક કાર્યપ્રણાલીના એક પરિમાણ તરીકે ભાવનાત્મક બુદ્ધિ હજી પણ વધુ વિગતવાર સંદર્ભ છે. આ લેખ તેનો પુખ્ત-કેન્દ્રિત સાથી છે — તમારા ડાઇનિંગ ટેબલ પર અને તમારી ટીમ મીટિંગમાં EI ખરેખર કેવી દેખાય છે, અને આ જ અઠવાડિયે તમે તેના વિશે શું કરી શકો.

ચાર ક્ષમતાઓ, ટૂંકમાં

સંશોધન-સાહિત્યમાં ભાવનાત્મક બુદ્ધિની ચાર ક્ષમતાઓ બે જોડીઓમાં વહેંચાય છે — એક તમારા વિશે, એક બીજા લોકો વિશે:

• આત્મ-જાગૃતિ — તમે જે અનુભવી રહ્યા છો તે અનુભવતી વખતે જ ઓળખવું, અને અસ્વસ્થ કરનારી લાગણીઓ સહિત તેને પ્રામાણિકપણે નામ આપવું.
• આત્મ-નિયમન — લાગણી અને પ્રતિભાવ વચ્ચે થોભવું, જેથી આગળ શું થાય તે લાગણીને બદલે તમારાં મૂલ્યો નક્કી કરી શકે.
• સામાજિક જાગૃતિ — સામેની વ્યક્તિના મનમાં શું ચાલી રહ્યું છે તે વાંચવું, તેઓ જે કહી રહ્યા નથી તે પણ.
• સંબંધો — પહેલી ત્રણ ક્ષમતાઓનો ઉપયોગ કરીને જોડાણોને પાતળા કરવાને બદલે મજબૂત બનાવવાની રોજિંદી ટેવ.

જીવનને સારું બનાવવા માટે ચારેય ક્ષમતાઓ ઉન્નત સ્તરે હોવી જરૂરી નથી. તમને દરેકનું કામચલાઉ સ્તર જોઈએ, અને તેઓ એકબીજા સાથે વાત કરતી હોવી જોઈએ. EI ના કારણોસર થેરાપીમાં આવતા મોટા ભાગના પુખ્ત વયના લોકો પાસે એક ક્ષમતા મજબૂત અને એક નબળી હોય છે, જે તેમને નુકસાન કરી રહી હોય છે.

પુખ્ત જીવનમાં EI ક્યાં દેખાય છે

બે જગ્યાએ. બાકી બધું તેમના પ્રવાહમાં આવે છે.

નજીકના સંબંધોમાં

જ્યારે જીવનસાથી કહે છે “મને બસ એટલું જોઈએ કે તું સાંભળે”, ત્યારે તે સામાજિક જાગૃતિનો સંકેત છે. તે ક્ષણે તમારી અંદર ઊઠતી બચાવની લાગણી આત્મ-જાગૃતિનો સંકેત છે. આ બે સંકેતો અને તમારા વાસ્તવિક પ્રતિભાવ વચ્ચેનું અંતર જ તે જગ્યા છે જ્યાં ભાવનાત્મક બુદ્ધિ વસે છે.

પુખ્ત વયના પ્રેમ-સંબંધો અને પારિવારિક સંબંધોમાં, ઓછી EI ઘણી વાર આ રીતે દેખાય છે:

• સાચી વાતચીતને બદલે ઝડપી સમાધાન તરફ વળવું (“સારું, હું તમારી રીતે કરી દઉં છું”).
• નજીક આવવાના પ્રયાસને ટીકા સમજી લેવો.
• થોડી જગ્યાની જરૂરિયાતને અસ્વીકાર સમજી લેવી.
• દર બે મહિને એ જ દલીલ ચલાવવી, તે ખરેખર શેના વિશે છે તે સમજ્યા વિના.

અમારી સફળ સંબંધોની ચાર ટેવોની માર્ગદર્શિકા પુખ્ત વયની સ્થિર ભાગીદારીઓને અલગ પાડતી સંશોધન-આધારિત પેટર્ન સમજાવે છે — આ ચારેય ટેવો, અંદરથી જોઈએ તો, લાગુ કરેલી ભાવનાત્મક બુદ્ધિ જ છે.

કામ પર

કાર્યસ્થળે, EI નો મોટા ભાગનો ભાર ચાર રોજિંદી ક્ષમતાઓ પર હોય છે:

• ઊંડાણથી સાંભળવું — પહેલેથી પોતાનો જવાબ ઘડ્યા વિના કોઈને પોતાની વાત પૂરી કરવા દેવાની તૈયારી.
• ટીમોમાં સહાનુભૂતિ — સહકર્મીની ચીડ તમારા વિશે નહીં પણ તમને ન દેખાતા બોજ વિશે હોઈ શકે છે, એ શક્યતા ખુલ્લી રાખવી.
• દબાણ હેઠળ સંયમ — દાવ ઊંચા થાય ત્યારે ભડકવાને કે ગાયબ થઈ જવાને બદલે વાતચીતમાં ટકી રહેવું.
• પ્રામાણિક પ્રતિભાવ — અનુકૂળ અડધી વાતને બદલે ઉપયોગી સાચી વાત કાળજીથી કહી શકવી.

નેતાઓને આની મોટા પાયે જરૂર પડે છે, એટલે જ અસરકારક નેતૃત્વના પાયા તરીકે ભાવનાત્મક બુદ્ધિ પરનો અમારો લેખ EI ને નેતાની ટૂલકીટમાં પહેલી હરોળનું કૌશલ્ય ગણે છે. પરંતુ ટીમના દરેક પુખ્ત વ્યક્તિને તેની જરૂર છે, અને તેનો અભ્યાસ કરવા માટે નેતૃત્વનું પદ જરૂરી નથી.

ઓછી EI તમારા માર્ગમાં આવી રહી હોવાના સંકેતો

ઓછી ભાવનાત્મક બુદ્ધિનું સૌથી ઉપયોગી ચિહ્ન “લાગણીશીલ વ્યક્તિ હોવું” નથી. ઊંચી ભાવનાત્મક બુદ્ધિ ધરાવતા ઘણા લોકો વસ્તુઓને ઊંડાણથી અનુભવે છે. ચિહ્ન એક પેટર્ન છે જે એક-બે મહિનામાં વારંવાર થાય છે:

• મોટી પ્રતિક્રિયાઓ જે ટ્રિગરના પ્રમાણમાં ઘણી વધુ લાગે છે અને જેનો તમને ઘણી વાર કલાકમાં પસ્તાવો થાય છે.
• ખોટી રીતે સમજાયેલા સંકેતો — સામેની વ્યક્તિનો અર્થ શું હતો તેનો તમે વારંવાર ખોટો અંદાજ બાંધો છો, ખાસ કરીને ટેક્સ્ટ અને ઇમેઇલમાં.
• તણાવપૂર્ણ ટીમવર્ક — સરળતાથી શરૂ થઈને પછી અટકી જતા પ્રોજેક્ટ, કોઈ સ્પષ્ટ તકનીકી કારણ વિના.
• ટાળેલી વાતચીતો — જે વાતચીત તમે તમારા મેનેજર, જીવનસાથી, માતા-પિતા કે બિઝનેસ પાર્ટનર સાથે કરવાનું ટાળતા રહો છો.

મુશ્કેલ અઠવાડિયામાં આમાંથી એક હોવું સામાન્ય છે. મહિનાઓ સુધી વારંવાર ત્રણ હોવા એ સંકેત છે કે EI ની નિયમન-અને-સંબંધો બાજુ પર સીધું કામ કરવું યોગ્ય છે. ભાવનાત્મક અનિયમનના સંકેતો અને વ્યૂહરચનાઓ પરનો અમારો લેખ આ પેટર્નના કઠિન છેડા વિશે વધુ ઊંડાણથી વાત કરે છે.

પ્રતિક્રિયાત્મક વિરુદ્ધ નિયમિત — તે અંતર જ્યાં EI વસે છે

ભાવનાત્મક બુદ્ધિ વિશે અમે થેરાપીમાં પુખ્ત વયના લોકોને જે ફ્રેમ આપીએ છીએ તેમાંની આ એક ખૂબ ઉપયોગી ફ્રેમ છે.

તમારો દરેક પ્રતિભાવ — મીટિંગમાં, ઘરની વાતચીતમાં, તમે ટાઇપ કરો છો તે જવાબમાં — એક જ જગ્યાએથી શરૂ થાય છે: એક લાગણી. તમને પસંદ કરવાની તક મળે તે પહેલાં લાગણી આવી જાય છે.

પ્રશ્ન એ છે કે આગળ નેતૃત્વ કોણ કરે છે.

• પ્રતિક્રિયાત્મક પ્રતિભાવમાં, લાગણી નેતૃત્વ કરે છે. તમારો ધીમો, વધુ વિચારશીલ ભાગ પહોંચે તે પહેલાં જવાબ નીકળી ચૂક્યો હોય છે.
• નિયમિત પ્રતિભાવમાં, તમારાં મૂલ્યો નેતૃત્વ કરે છે. લાગણી હજી ત્યાં છે — તમે તેને ઓળખી, તેનું માન રાખ્યું — પરંતુ પ્રતિભાવને આકાર આપે છે એ કે આ સંબંધમાં, આ ટીમમાં, આ રૂમમાં તમે કેવા બનવા માંગો છો.

નિયમન દમન નથી. દમન કહે છે “મને આ લાગણી થઈ જ રહી નથી.” નિયમન કહે છે “મને આ લાગણી થઈ રહી છે, લાગણી કરતાં મારા માટે શું વધુ મહત્ત્વનું છે તે હું જાણું છું, અને હું તેને આગળ ચાલવા દઈશ.” દમન કે ભડાશ કાઢવી, બંને કરતાં આ ઘણી વધુ હૂંફાળી સ્થિતિ છે — અને તે કોઈ પણ ઉંમરે શીખી શકાય છે.

જો તમે ખાસ કરીને ગુસ્સા વિશે વિચારી રહ્યા હો — પુખ્ત જીવનની એક ખૂબ અસરકારક પ્રતિક્રિયાત્મક લાગણી — તો અમારી ગુસ્સાને રચનાત્મક રીતે સંભાળવાની વ્યવહારુ માર્ગદર્શિકા આ ફ્રેમને વધુ આગળ વધારે છે.

એક રોજની પ્રેક્ટિસ જે તમે આ જ અઠવાડિયે શરૂ કરી શકો

મોટી આંતરદૃષ્ટિઓ સંતોષ આપે છે. પરંતુ તમારી ભાવનાત્મક બુદ્ધિને ખરેખર બદલે છે નાની, વારંવાર થતી ટેવો.

આ તે પ્રેક્ટિસ છે જે અમે સૌથી વધુ વાર સૂચવીએ છીએ, અને તે એક લીટીમાં સમાઈ જાય છે:

લાગણીને ઓળખો. પ્રતિક્રિયા આપતાં પહેલાં થોભો. ઇરાદાપૂર્વક પ્રતિભાવ આપો.

બસ એટલું જ. ત્રણ પગલાં.

1. લાગણીને ઓળખો. જ્યારે કંઈક તમારા પર આવી પડે — કોઈ ઇમેઇલ, કોઈ ટિપ્પણી, રસોડાની પેલે પારથી એક નજર — ત્યારે પરિસ્થિતિમાં શું થઈ રહ્યું છે તે નામ આપતાં પહેલાં તમારા શરીરમાં શું થઈ રહ્યું છે તે નામ આપો. છાતીમાં જકડાશ. ગાલ ગરમ. જડબું. શ્વાસ ઉપર અટકેલો. તમને હજી લાગણીનો શબ્દ જોઈતો નથી; શરીર પ્રામાણિક હોય છે. જો તમને તેનું લાંબું સ્વરૂપ જોઈતું હોય, તો માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે જર્નલિંગની શક્તિ પરની અમારી નોંધ ઉપયોગી ઉમેરો છે.

2. પ્રતિક્રિયા આપતાં પહેલાં થોભો. થોભવું લાંબું હોવું જરૂરી નથી. ઘણી વાર એક શ્વાસ પૂરતો હોય છે. થોભવું લાગણીને ઠૂંસી દેવા માટે નથી — તે તમારા ધીમા ભાગને પહોંચવા દેવા માટે છે. શક્ય હોય તો જવાબનો મુસદ્દો રોકી રાખો, રસોડામાંથી દૂર થઈ જાઓ, મોટેથી કહો “મને એક મિનિટ આપ.” આ થોભવું જ આગળની દરેક વસ્તુને શક્ય બનાવે છે. જ્યારે થોભવું શોધવું મુશ્કેલ હોય ત્યારે અમારું ગ્રાઉન્ડિંગ તકનીકોનું પ્રાઇમર ચોક્કસ સાધનો આપે છે.

3. ઇરાદાપૂર્વક પ્રતિભાવ આપો. પોતાને એ એક પ્રશ્ન પૂછો જે ઘણા પુખ્ત સંબંધોમાં મદદ કરી શકે છે: એક કલાક પછી, હમણાં હું કેવો/કેવી હતી તે વિશે શું સાચું હોય એવું હું ઇચ્છીશ? પછી એ જવાબ સાથે મેળ ખાય તે રીતે પ્રતિભાવ આપો. સંપૂર્ણ રીતે નહીં. બસ એ દિશામાં.

એક વાર કરતાં આ પ્રેક્ટિસ અટપટી લાગે છે. છ અઠવાડિયા રોજ કરતાં તે તમારા જેવી લાગવા માંડે છે — કારણ કે સંચિત રીતે તે જ તમે બની જાઓ છો.

મનોવૈજ્ઞાનિકને મળવાનો વિચાર ક્યારે કરવો

ભાવનાત્મક બુદ્ધિ પુસ્તકો, પોડકાસ્ટ અને ધ્યાન આપવાથી વિકસાવી શકાય છે. ઘણા પુખ્ત વયના લોકો માટે તે પૂરતું હોય છે.

કેટલાક પુખ્ત વયના લોકો માટે પેટર્ન જામી ગયેલી હોય છે. પ્રતિક્રિયાત્મક પ્રતિભાવ મોટે ભાગે જીતે છે, થોભવું આવતું જ નથી, ટાળેલી વાતચીતો જમા થતી જાય છે, અને કોઈ મહત્ત્વના સંબંધમાં — લગ્ન, કામની ભાગીદારી, માતા-પિતા — તણાવ સુધરવાને બદલે વધી રહ્યો છે. જો તમે ત્યાં હો, તો થેરાપી બરાબર આના માટે જ બનેલી છે.

Hills District માં EI સંબંધિત જે કારણોસર પુખ્ત વયના લોકો અમારી પાસે આવે છે તે કેટલાક જૂથોમાં આવે છે:

• અમને જેની પરવા છે તે સંબંધ મુશ્કેલીમાં છે અને અમે તેમાં અમારી પોતાની ભૂમિકા જોઈ શકીએ છીએ, પણ એકલા તેને બદલી શકતા નથી.
• કાર્યસ્થળની કોઈ પરિસ્થિતિ વારંવાર એવી પ્રતિક્રિયાઓ ઊભી કરે છે જેની વ્યાવસાયિક કિંમત અમને ચૂકવવી પડી રહી છે.
• માતા-પિતામાં અમે જે પેટર્ન ઓળખી હતી તે હવે અમારા પોતાના પાલન-પોષણમાં દેખાઈ રહી છે, અને અમે ઇચ્છીએ છીએ કે તે અહીં જ અટકે.
• અમે જાણીએ છીએ કે અમે તકલીફને એવી રીતે સંભાળી રહ્યા છીએ જે અમને અથવા અમારી નજીકના લોકોને દુઃખ પહોંચાડી રહી છે.

આમાંનું કોઈ પણ કારણ પૂરતું છે. જે ક્ષમતા તમે વધુ ઇચ્છો છો તે બનાવવા માટે મદદ માગવા તમારે સંકટમાં હોવું જરૂરી નથી. શું જોવું તે માટે અમારી Bella Vista માં યોગ્ય મનોવૈજ્ઞાનિક શોધવાની પગલે-પગલાંની માર્ગદર્શિકા જુઓ.

ત્રણ આગળનાં પગલાં

1. રોજનું ચેક-ઇન. દિવસમાં બે વાર — સવારના મધ્યમાં અને ઘરમાં પગ મૂકતાં પહેલાં — દસ સેકન્ડ લઈને ધ્યાન આપો કે તમે ખરેખર શું અનુભવી રહ્યા છો.
2. લાગણીને નામ આપો. મોટેથી અથવા ફોનની નોંધમાં. “હું ચિડાયેલો/ચિડાયેલી છું.” “હું ચિંતિત છું.” “મને ખરેખર રાહત લાગે છે.” નામ આપવાથી જ નિયમન શરૂ થાય છે.
3. જલદી સમાધાન કરો. જ્યારે તમે જે વ્યક્તિ બનવા માંગો છો તેની સાથે મેળ ન ખાય તેવી પ્રતિક્રિયા આપો, ત્યારે નાનું અને જલદી સમાધાન કરો. મોટી માફીઓ નહીં — નાની, સમયની નજીક. લાંબા સંબંધોમાં સમાધાન એ EI ની એક ખૂબ મહત્ત્વની ટેવ છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

શું પુખ્ત વયના લોકો ખરેખર પોતાની ભાવનાત્મક બુદ્ધિ વધારી શકે છે, કે તે કોઈ ઉંમરે નક્કી થઈ જાય છે?

હા, પુખ્ત વયના લોકો જીવનભર પોતાની ભાવનાત્મક બુદ્ધિ વધારી શકે છે. તેમાં સામેલ ક્ષમતાઓ — ધ્યાન-નિયંત્રણ, આંતરિક સંવેદન (interoception), બીજાનો દૃષ્ટિકોણ સમજવો, પ્રતિભાવમાં લવચીકતા — પુખ્ત વય દરમિયાન ચેતાતંત્રના સ્તરે લવચીક રહે છે. ઉંમર સાથે જે બદલાય છે તે એ કે ટેવની લીટીઓ ઊંડી થઈ જાય છે, એટલે તેને બદલવા માટે ઇરાદાપૂર્વકનો અભ્યાસ થોડો વધુ નિયમિત હોવો જોઈએ. મર્યાદા નક્કી હોતી નથી.

શું ભાવનાત્મક બુદ્ધિ એટલે સારા વ્યવહારવાળા હોવું?

ના. સારા દેખાવું ઓછી આત્મ-જાગૃતિ અને ટાળેલી વાતચીતો સાથે પણ રહી શકે છે. ભાવનાત્મક બુદ્ધિનો ઘણી વાર અર્થ થાય છે કઠિન સાચી વાત કાળજીથી કહેવી — નરમ નહીં, વધુ પ્રામાણિક. ઊંચી ભાવનાત્મક બુદ્ધિ ધરાવતા લોકો હૂંફાળા અને સીધા હોય છે; “સારા” લોકો ઘણી વાર હૂંફાળા પણ ગોળ-ગોળ બોલનારા હોય છે.

ફેરફાર અનુભવાતાં કેટલો સમય લાગે છે?

રોજની ત્રણ-પગલાંની પ્રેક્ટિસ (ઓળખો, થોભો, પ્રતિભાવ આપો) પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધ રહેતા મોટા ભાગના પુખ્ત વયના લોકો ત્રણથી છ અઠવાડિયામાં પોતાની પ્રતિક્રિયાશીલતામાં ફેરફાર અને બેથી ત્રણ મહિનામાં આસપાસના લોકોમાં ફેરફાર અનુભવે છે. સંબંધો આંતરિક ફેરફારથી પાછળ ચાલે છે — તમે કેવી પ્રતિક્રિયા આપશો તેના અંદાજને નવો કરવામાં તમારા જીવનસાથીને સમય લાગે છે.

શું મને થેરાપીની જરૂર છે, કે હું આ જાતે કરી શકું?

બંને કામ કરે છે. ઘણા પુખ્ત વયના લોકો વાંચન, જર્નલિંગ અને ઇરાદાપૂર્વકના અભ્યાસથી જાતે જ EI વધારે છે. પેટર્ન જામી ગયેલી હોય ત્યારે થેરાપી ઉપયોગી બને છે — જ્યારે થોભવું આવતું નથી, એ જ પ્રતિક્રિયાત્મક પ્રતિભાવ વારંવાર જીતે છે, અથવા તમારા પ્રયત્નો છતાં કોઈ મહત્ત્વનો સંબંધ બગડી રહ્યો છે. મનોવૈજ્ઞાનિક તમને જુદું અનુભવવાનું શીખવતા નથી; તેઓ થોભવું બનાવવામાં તમને મદદ કરે છે.

EI અને ચિંતા કે ડિપ્રેશન વચ્ચે શો સંબંધ છે?

ઓછી EI ચિંતા અને ડિપ્રેશન માટે જોખમ-પરિબળ છે, અને ચિંતા તથા ડિપ્રેશન તે ક્ષણે EI ને કઠિન બનાવે છે. બંને જોડાયેલા છે પણ સમાન નથી. જો તમે ચિંતા કે ડિપ્રેશન સાથે ઝઝૂમી રહ્યા હો, તો ચિંતા અને ડિપ્રેશન માટે જ્ઞાનાત્મક વર્તણૂક થેરાપી પરનો અમારો લેખ વધુ સારો પ્રારંભ બિંદુ છે; EI પરનું કામ તેની સાથે સારી રીતે બેસે છે.

---

જો આ લેખ તમને પોતાનો લાગ્યો હોય અને તમે Hills District માં કોઈ મનોવૈજ્ઞાનિક સાથે તમારી ભાવનાત્મક બુદ્ધિ પર કામ કરવા માંગતા હો, તો અમે Bella Vista, Castle Hill, Baulkham Hills અને Norwest ના પુખ્ત વયના લોકોને Potentialz Unlimited ખાતે મળીએ છીએ — પહેલી વાતચીત બુક કરો અને આગળ અમે સંભાળી લઈશું.